Bakı şəhəri üçün təxmini müddət və qiymətlər.
Bu kitabı niyə oxumalıyam?
Tarix kitabını bəyənmək onun hər ifadəsi ilə razılaşmaq deməkdirmi? Bernard Lyuisin “Müsəlmanlar nədə səhvə yol verdi?” əsəri haqqında söhbət həmsöhbətlərdən birinin “fəth” sözünə etirazı ilə başlayır. Digəri həmin ifadənin tarixi istifadəsini müdafiə edir; beləliklə, kitabın dili ilk andan müzakirə mövzusuna çevrilir.
Tərcümə barədə isə hər ikisinin münasibəti müsbətdir. Zəkəriyyə Türksoyun aydın, sürətli dili xüsusi bəyənilir. Həmsöhbətlərdən biri kitabı iki günə bitirdiyini, digəri yenidən oxuduğunu deyir. Mətnə əlavə edilmiş redaksiya qeydləri də diqqətlərini çəkir. Bu rahat oxu onların mövzu üzərində daha geniş danışmasına imkan verir.
Əsas müzakirə dəyişən dünyanı vaxtında görmək haqqındadır. Dəniz yolları, ticarət, sənaye və texnologiyaya münasibət barədə kitabdakı nümunələrdən çıxış edirlər. Bir zamanlar güclü olan sistemin sonrakı yeniliklərə ehtiyac duymaması və öz üstünlüyünü dəyişməz sayması həmsöhbətlərin sorğuladığı yanaşmadır. Hazır vasitədən istifadə edib onu yaradan biliyə maraq göstərməmək də söhbətdə tənqid olunur.
Elm və tərcümə mövzusunda müsəlman dünyasının müxtəlif mənbələrdən öyrənməsi haqqında hissələr oxunur. Həmsöhbətlər kitab çevirməyi xalqın başqa düşüncələrlə tanış olması üçün vacib iş sayırlar. “Bizimki ən yaxşıdır” düşüncəsi ilə qarşı tərəfdən heç nə öyrənməmək arasındakı əlaqəni müzakirə edirlər.
Övliya Çələbinin Vyanada qadınlara münasibətlə bağlı müşahidəsi daha şəxsi və ictimai suallara gətirir. Kitabdakı bu səhnə həmsöhbətləri qadınların cəmiyyətdəki rolu, alışılmış mühakimələr və münasibətlərin məişət çərçivəsinə sıxışdırılması barədə düşünməyə sövq edir. Tarixi nümunənin bugünkü davranışları da sorğulamağa imkan verməsi onların söhbətində xüsusi yer tutur.
Din və dövlət münasibəti epizodun digər böyük hissəsidir. Dünyəvilik, məhkəmənin müstəqilliyi və dini səlahiyyətin siyasi maraqlarla qarışması barədə kitabın fikirləri ilə həmsöhbətlərin şəxsi mövqeləri yanaşı təqdim olunur. Sonda onlar səhvi göstərən adamı qınamaq əvəzinə, həmin tənqiddən nəticə çıxarmağı önə çəkirlər. Kitab onların təqdimatında din və siyasət tarixi ilə maraqlanan oxucu üçün öz cəmiyyətinə kənardan baxmağa imkan verən, mübahisə doğuran oxudur.