Hələki rəy yoxdur
Bakı şəhəri üçün təxmini müddət və qiymətlər.
Bu kitabı niyə oxumalıyam?
Zorakılığa “heyvanlıq”, qayğıya isə “insanlıq” deyəndə təbiətimiz haqqında nəyi gözdən qaçırırıq? Frans de Vaalın “İçimizdəki meymun” kitabı haqqında “Söhbətgah” müzakirəsində həmsöhbətlər primatların davranışlarını öz gündəlik həyatımıza tutulan güzgü kimi oxuyurlar. Güc uğrunda mübarizə qədər empatiya, yaxınlıq və ədalət hissi də onların diqqətini çəkir.
Söhbətdə kitabı “Şimpanzalar imperiyası” sənədli filmi ilə birlikdə düşünməyi təklif edirlər. Filmdə gördükləri yaşlı və gənc şimpanzelərin qarşıdurması, qruplaşmalar və güc nümayişi onlara siyasətçilərin davranışını xatırladır. Kitabdan oxunan bir parçada televiziya ulduzları, siyasi çıxışlar və kimin qalıb kimin gedəcəyinin müəyyənləşdiyi şoular da bu müqayisəyə daxil olur. Həmsöhbətlər oxşarlıqları həm təəccüblə, həm də özümüzə yönəlmiş yumorla qarşılayırlar.
Ən təsirli nümunə zooparkda bir uşağa kömək edən dişi qorillanın hekayəsidir. Kitabda təsvir olunan hadisəni və onun videosunu danışarkən diqqətləri heyvanın uşağı təhlükəsiz yerə aparmasına, sakitləşdirməsinə yönəlir. Həmsöhbətlərdən biri anasının onu ayağında yelləməsini, sonra öz uşaqlarını da həmin cür yatızdırmasını xatırlayır. Bu şəxsi bağlılıq kitabın empatiya haqqında sualını daha yaxın edir: qayğı göstərmək yalnız bizə aid xüsusiyyətdirmi?
Başqa nümunələrdə meymunların fərqli mükafatlara etirazı və bonoboların münasibətləri müzakirə olunur. Həmsöhbətlər ədalətsizliyə reaksiya, qrup içində yaxınlıq və münaqişənin necə bitməsi üzərində dayanırlar. Şimpanzelərlə bonoboların davranışları arasındakı fərqlər haqqında oxunan parçalar isə primatların hamısına eyni cür baxmağın yetərli olmadığını göstərir. Toxunuş və sığala ehtiyac mövzusu da onların zarafatları ilə gündəlik insan münasibətlərinə bağlanır.
Kitabın axıcı dili həmsöhbətlərin ayrıca vurğuladığı üstünlükdür. Onlar müşahidələrdən ünsiyyətə, mimikalardan hakimiyyət münasibətlərinə keçərək insan davranışını daha geniş bir çərçivədə düşünürlər. “İçimizdəki meymun” bu buraxılışda niyə rəqabət apardığımızı, niyə başqasının qayğısına qaldığımızı və qrup içində öz yerimizi necə axtardığımızı soruşmaq üçün maraqlı başlanğıca çevrilir. Tanış davranışların başqa canlılarda görünməsi kitabın suallarını şəxsi edir: gördüklərimiz bizə özümüz haqqında nə deyir?